Mục lục
Làn sóng “cai nghiện kỹ thuật số” cho thanh thiếu niên đang lan rộng mạnh mẽ trên toàn cầu, và Pháp chính là quốc gia lớn tiếp theo tại châu Âu tuyên chiến với các thuật toán gây nghiện. Nối gót động thái cứng rắn của Úc, Hạ viện Pháp vừa chính thức thông qua một dự luật mang tính lịch sử: cấm hoàn toàn trẻ em dưới 15 tuổi tiếp cận mạng xã hội và cấm sử dụng điện thoại di động trong các trường trung học phổ thông. Đây không chỉ là một quy định hành chính đơn thuần, mà được xem là “lá chắn thép” nhằm giành lại tuổi thơ cho trẻ em trước sự xâm lấn của các gã khổng lồ công nghệ Mỹ và Trung Quốc.
Pháp thiết lập “vùng xanh” học đường và rào chắn tuổi tác
Trong một phiên họp hiếm hoi chứng kiến sự đồng thuận cao độ giữa các phe phái vốn thường xuyên đối đầu, các nhà lập pháp tại Hạ viện Pháp đã bỏ phiếu thông qua dự luật với tỷ lệ áp đảo: 130 phiếu thuận và chỉ 21 phiếu chống. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt trong tư duy giáo dục và quản lý xã hội tại đất nước hình lục lăng. Quy định mới bao gồm hai mũi nhọn tấn công chính vào thói quen sử dụng công nghệ của giới trẻ.
Đầu tiên là lệnh cấm điện thoại di động tại các trường trung học (high schools). Trước đây, các lệnh hạn chế thường chỉ áp dụng cho cấp tiểu học hoặc trung học cơ sở, nhưng nay, ngay cả những học sinh lớn hơn cũng buộc phải rời xa màn hình cảm ứng khi bước qua cổng trường. Mục tiêu rất rõ ràng: trả lại không gian học tập thuần túy, tăng cường sự tương tác trực tiếp giữa người với người và giảm thiểu nạn bắt nạt qua mạng (cyber-bullying) đang hoành hành trong giờ ra chơi.
Thứ hai, và cũng là điểm gây chấn động nhất, là việc cấm trẻ em dưới 15 tuổi tạo tài khoản và sử dụng mạng xã hội. Nếu dự luật này vượt qua ải Thượng viện và được Tổng thống Emmanuel Macron ký ban hành, nó sẽ tạo ra một rào cản pháp lý vững chắc. Các nền tảng như TikTok, Instagram hay Snapchat sẽ buộc phải thay đổi cơ chế xác minh độ tuổi, không còn có thể “nhắm mắt làm ngơ” cho trẻ em đăng ký tràn lan như trước. Dự kiến, luật có thể bắt đầu có hiệu lực ngay từ năm học mới vào tháng 9 tới đây.
Cuộc chiến chống lại thuật toán thao túng và bài học từ nước Úc
Tổng thống Emmanuel Macron, người ủng hộ nhiệt thành cho dự luật này, đã không ngần ngại gọi đây là “bước tiến lớn” trong việc bảo vệ sức khỏe tâm thần của thế hệ tương lai. Ông nhấn mạnh một quan điểm đanh thép trên truyền hình: “Cảm xúc của con cái chúng ta không phải là món hàng để mua bán hay bị thao túng bởi các tập đoàn nước ngoài”. Vị Tổng thống cho rằng những giấc mơ và khát vọng của trẻ em phải được nuôi dưỡng bởi trải nghiệm thực tế, chứ không phải bị định đoạt bởi các thuật toán được lập trình để giữ chân người dùng càng lâu càng tốt.
Pháp không đơn độc trong cuộc chiến này. Họ đang nhìn sang Úc như một hình mẫu tiên phong. Tháng trước, Úc đã trở thành quốc gia dân chủ đầu tiên trên thế giới áp đặt độ tuổi tối thiểu là 16 để được sử dụng mạng xã hội. Hiệu quả của biện pháp mạnh tay này đã được chứng minh ngay lập tức bằng những con số biết nói. Chỉ trong vài ngày đầu tiên sau khi luật có hiệu lực vào ngày 10/12, ít nhất 4,7 triệu tài khoản được xác định là của trẻ vị thành niên đã bị xóa sổ hoặc vô hiệu hóa khỏi các nền tảng lớn như Facebook, YouTube, Reddit và TikTok.
Hình phạt tại Úc cũng cực kỳ nghiêm khắc, với mức phạt lên tới 50 triệu đô la Úc (khoảng 32 triệu USD) cho các nền tảng không tuân thủ. Điều này tạo ra áp lực buộc các công ty công nghệ phải thực sự hành động thay vì chỉ hứa suông. Nếu Pháp thành công, hiệu ứng domino chắc chắn sẽ lan rộng ra toàn châu Âu. Các quốc gia như Đức, Đan Mạch, Tây Ban Nha và Ý cũng đang rục rịch xem xét các biện pháp tương tự.
Tóm lại, động thái của Pháp là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ cho các bậc phụ huynh và nhà quản lý trên toàn thế giới. Trong khi công nghệ mang lại nhiều tiện ích, cái giá phải trả về sức khỏe tâm thần và sự phát triển tự nhiên của trẻ em đang trở nên quá đắt. Việc thiết lập những “vùng cấm” kỹ thuật số không phải là kìm hãm sự phát triển, mà là cách để bảo vệ quyền được lớn lên một cách lành mạnh, tránh xa sự thao túng của những thuật toán vô cảm.